Door gastblogger Edu Braat.
Op 3 mei j.l. was ik als een van de bijna 40 deelnemers aanwezig op de eerste Peer-to-peer (p2p) bijeenkomst in de Balie in Amsterdam. Een mooi initiatief van Martin Voorzanger, Michel Visser en Daan Weddepohl om alle start-ups bijeen te brengen die het delen van goederen en diensten centraal stellen. Helemaal op het eind van deze sessie mocht ik een pitch doen, niet over mijn eigen start-up (Workpatch,nl, een matching systeem voor aanbieders en uitvoerders van allerlei soorten werk) maar over een nieuw samenwerkingsmodel, dat van de zwerm.
In de natuur is dit een vorm van tijdelijke samenwerking die door vogels, vissen enz. gebruikt wordt om een hogere survival value te scheppen als er predators in de buurt zijn. Predators pakken bij voorkeur de makkelijkste prooi: jonge of verzwakte dieren en achterblijvers. Maar zodra zich een zwerm vormt, als een soort superorganisme, wordt de keuze ineens veel lastiger. De predator of predators want jagers werken ook vaak samen in groepen, raken in verwarring, doen dan maar wat en grijpen er vaak naast. Voor ieder individu dat deel uitmaakt van de zwerm stijgen de kansen om niet gepakt te worden. Ook bij mensen werkt dat zo. Je ziet het in werking bij massademonstraties die de confrontatie aangaan met politie en militairen. There’s safety in numbers. (NB het tegenovergestelde principe is ook al heel lang geleden ontdekt door machthebbers = menselijke predators: verdeel en heers)
Cover van het boek ‘Smart Swarm, door Peter Miller’
Voor een individu zijn de belangrijkste kenmerken van een zwerm (naast het volgen van een paar simpele gedragsregels zolang je er deel van uitmaakt) de tijdelijkheid en functionaliteit ervan. Zodra de zwerm zich oplost of ergens neerstrijkt, valt die uiteen in losse individuen die hun eigen plan trekken. Er is geen sprake van een groepsgevoel zoals in een community, waar een hierarchische pikorde heerst en leden onderling verbindingen aangaan vanwege genetische verwantschap of strategische alliantie. Bij een zwerm spreek je van weak ties, bij een community van strong ties (waar veel in geinvesteerd wordt).
Een paar jaar geleden ontdekten onderzoekers dat netwerken met veel weak ties, qua informatie meer opleverden dan netwerken van leden die onderling sterk verbonden zijn. Een interessante conclusie die mij aan het denken zette. Zijn er situaties waarin het voordeliger is om samen te werken op basis van weak ties dan op basis van strong ties? En ja, die zijn er. In feite is dat de kern van hele sharing & collaborating movement. Tot voor kort waren we vooral gewend onszelf te definieren als leden van communities waarin we onze eigen plaats en elkaar kennen, belangen delen en relaties vormen en onderhouden, gericht op wederkerigheid en vertrouwen. Maar er zijn tal van situaties waarin je daar niet zoveel (meer) aan hebt en specifieke voordelen ook kunt behalen op basis van weak ties. Een goed voorbeeld is het vormen van een inkoopcombinatie. Waar dat vroeger vooral door winkeliers e.d. gedaan werd, die samen korting konden bedingen bij fabrikanten en groothandel, nu doe je als consument gewoon mee met een Groupon deal. Samen sta je veel sterker, ook al is het maar voor even. Online communities -die dus eigenlijk beter zwermen genoemd kunnen worden- floreren erdoor. Sociale netwerken als Facebook, LinkedIn enz. zijn geen communities maar reusachtige zwermen.
Het principe kennen we dus al en gebruiken we allemaal elke dag. Maar er kan meer mee. Pas je het bijvoorbeeld toe op zzpers en startende ondernemers, dan valt er aanzienlijk schaalvoordeel te halen door in plaats van ieder apart financiering proberen te krijgen en al die dingen te moeten doen waar kleine ondernemers zo allejezus veel tijd aan moeten besteden, de zaken veel handiger te organiseren. Ik ben hier goed in, jij bent daar goed in, hij en zij zijn weer goed in iets anders en voila, als we een zwerm vormen kunnen we niet alleen onderling handig en goedkoop diensten ruilen maar zijn we samen ook een veel sterkere partij om te onderhandelen met investeerders, banken, verzekeraars, accountants. Daarvoor is lang niet altijd (meer) nodig dat we elkaar goed en lang kennen. Het enige wat we nodig hebben zijn een paar simpele regels, snelle communicatie en de bereidheid om de coordinatie situationeel en contextueel over te laten aan degenen die goed in whatever en/of beschikbaar zijn. Geen moeilijk gedoe met leiders kiezen die de baas gaan spelen.
Naarmate onze aantallen toenamen in de loop der eeuwen, is de menselijke samenleving van aard veranderd, van eentje die gebaseerd was op familiegroepen en stammen in een van steeds grotere en vaak starre en met elkaar concurrerende verbanden: locale (dorpen, steden, streken en naties) en culturele (gewoontes, talen), religieuze en politieke. Machthebbers, die geinvesteerd belang daarbij hebben, geven hun mooie posities niet snel op en spelen liever op Wij en Zij. Kijk maar om je heen. Maar dankzij moderne media (van telefoon, radio en televisie tot recent internet en mobiel internet) beseffen de zeven miljard wereldburgers steeds beter dat ze niet elkaars vijanden en concurrenten zijn maar beter handig gebruik kunnen maken van overeenkomsten en elkaars talenten. Steeds minder concurrerend vanuit permanente communities, steeds meer samenwerkend en delend in zwermen.
Edu Braat (1947) is founder van Workpatch.nl. Reageren op deze post kan hieronder. Of mail Edu rechtstreeks.
